Асоцијација на Финансиски Друштва на Северна Македонија
  • English
  • Македонски
  • Shqip

ЛЕТНА ЕДУКАЦИЈА СО АФД – Како да го отплатиш кредитот без задоцнување и како да се заштитиш доколку го надминеш договорениот рок на отплата на кредитот?

Во денешното едукативно видео на тема КАКО ДА ГО ОТПЛАТИШ КРЕДИТОТ БЕЗ ЗАДОЦНУВАЊЕ И КАКО ДА СЕ ЗАШТИТИШ ДОКОЛКУ ГО НАДМИНЕШ ДОГОВОРЕНИОТ РОК НА ОТПЛАТА НА КРЕДИТОТ одговараме на најзначајните прашања во врска со потрошувачките кредити:

– Право на откажување од договор за потрошувачки кредит
– Предвремена отплата на кредит
– Отстапување на договор за кредит
– Што во случај на финансиски проблеми?
– Што во случај на доцнење со отплатата на кредитот?

Прашања може да се постават на info@afd.mk

Сподели:

ЛЕТНА ЕДУКАЦИЈА СО АФД – Како да постапиш доколку имаш жалба или поплака на потрошувачки кредит?

Во денешното едукативно видео на тема КАКО ДА ПОСТАПИШ ДОКОЛКУ ИМАШ ЖАЛБА ИЛИ ПОПЛАКА НА ПОТРОШУВАЧКИ КРЕДИТ одговараме на најзначајните прашања во врска со потрошувачките кредити:

– Право на жалба
– Постапка по жалба
– Принципи во постапка по жалба
– Времетраење на постапка по жалба
– Право на жалба до АФД.

Прашања може да се постават на info@afd.mk.

Сподели:

ЛЕТНА ЕДУКАЦИЈА СО АФД – Што треба да знаете пред да подигнете потрошувачки кредит?

Во денешното едукативно видео на тема ШТО ТРЕБА ДА ЗНАЕШ ПРЕД ДА ПОДИГНЕШ ПОТРОШУВАЧКИ КРЕДИТ одговараме на најзначајните прашања во врска со потрошувачките кредити:

– Рекламирање на потрошувачки кредити
– Пред-договорни информации
– Кредитна способност на кредитобарател
– Договор за потрошувачки кредит
– Камата и годишна стапка на вкупни трошоци.

Прашања може да се постават на info@afd.mk.

Сподели:

ЛЕТНА ЕДУКАЦИЈА СО АФД – се што треба да знаете за финансиските друштва

Во приложеното едукативно видео на тема СЕ ШТО ТРЕБА ДА ЗНАЕТЕ ЗА ФИНАНСИСКИТЕ ДРУШТВА одговараме на најзначајните прашања во врска со финансиските друштва и небанкарскиот финансиски сектор во Северна Македонија:

-Што е Финтек?
-Финансиските друштва (ФД) и Финтек индустријата во Северна Македонија
-Што претставуваат ФД?
-Како ФД се разликуваат од банките?
-Кога треба да се земе кредит од ФД?
-Придобивки од небанкарските финансиски институции и Финтек за граѓаните

Прашања може да се постават на info@afd.mk.

Сподели:

ИНТЕРВЈУ СО ДИМИТАР ЃОРЃИЕВСКИ, НАЦИОНАЛНОТО ЗДРУЖЕНИЕ ЗА ПРОМОЦИЈА НА ПРАВОТО ЗА ЗАШТИТА НА ЛИЧНИTE ПОДАТОЦИ ПРАЈВАСИ

1. Вие сте еден од основачите и претседател на Прајваси, здружение кое се занимава со заштита на личните податоци. Што е целта за формирање на вакво здружение?

НАЦИОНАЛНОТО ЗДРУЖЕНИЕ ЗА ПРОМОЦИЈА НА ПРАВОТО  ЗА ЗАШТИТА НА ЛИЧНИTE ПОДАТОЦИ е доброволно, непрофитно, невладино, непартиско здружение на граѓани, формирано со слободно здружување на граѓаните заради остварување, заштита и усогласување на нивните  интересите во врска со остварување на уставно загарантираното право на заштита на личните одатоци како и сите оние што работат како офицери за заштита на личните податоци или имаат работни одговорности во делокругот на заштитата на личните податоци на територијата на Република Северна Македонија и пошироко, а во согласност со Уставот и Законот.

Граѓаните се здружуваат во Здружението како непрофитна организација на заинтересирани   професионалци од областа на заштита на лични податоци, заради зајакнување на способностите и капацитетите на офицерите за заштита на личните податоци, но ова е и здужение на сите оние кои активно делуваат во областа на заштита на личните податоци или се инволвирани односно  покажуваат интерес за заштитата на правата и слободите на субјектите на  личните податоци.

Здружувањето е и со цел за  подигање на јавната свест  за заштита на личните податоци во Република Северна Македонија со промовирање на дијалог и дебати на теми од заеднички интерес, обуки и слично, споделување на идеи, како и развивање, појаснување и подобрување на легислативата од аспект на заштита на личните податоци, но и поднесување барања и  застапување на субјектите на личните податоци пред надлежните органи за остварување на правото за заштита на личните податоци.

 

2. Набрзо истекува рокот за усогласување на работењето на компаниите со новиот Закон за заштита на лични податоци. Што накратко се обврските од новиот закон и што би им препорачале на компаниите?

Обврските од новата лигислатива не се мали, предизвикот е голем, затоа на компаниите и сите останати на кој овој Закон се однесува им препорачувам да веднаш пристапат кон преземање мерки и активности за спроведување на законот и тоа како прва работа што треба да се направи е назначување на овластено лице за заштита на личните податоци-офицер бидејки тоа лице всушност е носителот на активностите за спроведување на законот во компанијата. Секоја компанија треба да направи детална анализа за потребата од назначување на офицер, а во случај на сомневање дали треба или не треба, се препорачува да сепак се назначи таков офицер. Критериуми за назначување на офицер се: – Доколку основната дејност на компанијата бара редовно и систематско  следење во голем обем на субјектите на податоци, и -Доколку основните активности на компанијата се состојат во обработка на посебни категории лични податоци во голем обем. Сепак, одлучувачки фактор за назначување на офицер мора да бидат неговите професионални способности, особено неговото/нејзиното стручно знаење за законот и праксата. Добрата работа со новиот Закон е можноста да се ангажира надворешно лице офицер, за разлика од стариот закон кога тоа лице мораше да биде од редот на вработените со тоа што во тек на вршење на работите често пати имаше конфликт на интереси во работата, а и квалитетот на испорачаните резултати не беше на завидно ниво во голем број случаи.

За таа цел Здружението и самото се вклучи во поддршка во имплементацијата на законот со тоа што нуди услуга за ангажирање на надворешно лице офицер од професионалци што се дел од нашиот тим.

 

3. Дали сметате дека во нашата земја се создадени сите услови за заштита на личните податоци, посебно дали регулативата дава доволно заштита за субјектите на лични податоци?

Дефинитивно се согласувам дека кај нас се создадени сите предуслови за заштита на личните податоци со тоа што е заокружена легислативната рамка. Недостасуваат уште неколку подзаконски акти кои се надеваме Регулаторот ке успее да ги донесе што поскоро. Но, тоа е еден сегмент целокупната слика за областа. Ама мора да се има предвид дека како и секоја друга област и ова е жива материја која се менува и дополнува преку праксата. Потешкиот дел всушност е практичната примена на прописите во работењето на контролорите и обработувачите што само по себе е огромен предизвик од една страна и зголемената јавна свест кај граѓаните за зголемените права кои им ги нуди законот кои се повеќе ќе бидат во активна улога за да си ги бараат или заштитуваат своите права, а со тоа ќе им создаваат дополнителни обврски на компаниите.

 

4. Вие бевте и Директор на Агенцијата за заштита на лични податоци во еден период, како  ја оценувате заштитата на личните податоци во Северна Македонија, постои ли ефективна заштита?

Ова прашање би било можеби поадекватно одговорено ако се адресира до Агенцијата за заштита на личните податоци, но мое лично мислење и перцепција е дека не е доволно само да се носат законите туку мора и да се спроведат за што секако согласно истите тие закони, надлежни се токму регулаторните тела како што е Агенцијата. За да се постигне било каков напредок во имплементацијата на законот, би било повеќе од пожелно да се зголеми бројот на предвидени активности на регулаторот како за подигање на свеста на општата јавност за материјата, така и давање подршка на контролорите и обработувачите за посигање што поголема усогласеност со прописите за заштита на личните податоци.

Сподели:

Годишна Анализа на небанкарскиот финансиски сектор во Северна Македонија

2020 анализа

Скопје, 27 август 2021 година – Според статистиката на Народната банка на Северна Македонија, во рамки на финансискиот систем на Северна Македонија, вкупните средства на останатите (небанкарски) финансиски институции во 2020 година бележат годишен раст од 12,8%.

Средствата на небанкарските финансиски друштва имаат годишен раст од 14,1%. На крајот на 2020 година, вкупните средства на финансиски друштва изнесуваат околу 5 милијарди денари, а најголем дел  од нив или 89% се однесуваат на побарувањата од приватниот сектор. Кредитите одобрени на населението на крајот на 2020 година се околу 3,5 милијарди денари, додека кредитите одобрени на фирмите се околу 980 милиони денари.

За илустрација, согласно податоците од последниот Извештај за финансиска стабилност од 2019 година на Народната банка на Северна Македонија, банките учествуваат со 81,4% во вкупните средства на финансискиот систем, а евидентно во последните неколку години, расте учеството на небанкарските финансиски друштва, и тоа до 0,6% од вкупните средства на финансискиот систем.

Бројот на финансиски друштва гледано историски од 2015 година се зголеми за 3 пати, од 10 регистрирани финансиски друштва во 2015 година до 32 финансиски друштва во 2021 година.

Отука, растечката кредитна поддршка на населението и на фирмите од страна на финансиските друштва, кои се комплементарни на традиционалните кредитори – банките и штедилниците, укажува дека постои потреба за зголемување на степенот на финансиска интермедијација и финасиската вклученост во домашната економија. Нивната улога е особено изразена на сегментот на потрошувачки кредити, но не изостанува ни поддршката на микро и малите фирми.

Суштината на небанкарските финансиски друштва, е да ги пресретне краткорочните финансиски потреби на граѓаните за финансиски услуги на брз, ефикасен и едноставен начин, со примена на напредна и иновативна технологија на сите канали кои потрошувачите ги преферираат, со акцент на дигиталните канали. Финансиските друштва во своите услуги ги користат современите технолошки решенија со кои едноставно, од компјутер или мобилен телефон, можат да се завршат сите процедури за аплицирање, брзо да се изврши проверка на кредитоспособноста на барателот и во куси рокови да се добие одговор и бараните средства на сметка, доколку апликацијата е одобрена. Небанкарските финансиски друштва обезбедувале и што е најважно, ќе продолжат да обезбедуваат пристап до финансии за граѓаните и малите бизниси кои имаат потешкотии за пристап до финансиски средства на друг начин, и тоа многу брзо и едноставно, онлајн или филијала, токму во моментите кога е тоа најпотребно, што директно влијание на квалитетот на животот на корисниците на услугите.

 

Анализите кои се прават во рамките на Асоцијацијата на финансиски друштва покажуваат дека небанкарските финансиски друштва на годишна основа, сметано за 2020 година, имаат економско влијание од околу 853 милиони денари, а тука влегуваат сите матерјални трошоци, трошоци за услуги, вработени и јавни давачки. Споредбено со 2019 година кога финансиските друштва потрошија околу 804 милиони денари, растот е евидентен.

 

Дополнително, придонесот на НБФИ во државната каса расте и изнесува околу 167 милиони денари на годишна основа сметано за 2020 година, додека во 2019 година изнесуваше138 милиони денари.

Индустријата на небанкарските финансиски друштва вработува претежно млад кадар, а годишните трошоци за вработени во оваа индустрија, согласно податоците за 2019 г. изнесуваа околу 245 милиони денари, а во 2020 година се зголемија на близу 300 милиони денари.

Улогата на финансиските друштва е значајна во поглед на зголемување на степенот на финансиска интермедијација. И покрај сѐ уште ниското учество во вкупната кредитна активност, брзиот раст на кредитите на финансиските друштва во последните години  укажува на висока кредитна побарувачка, односно на потреба за повисока финансиска вклученост на одредени слоеви на населението и малите фирми.

Од друга страна, глобалната пандемија и економска состојба влијае на финансиските капацитети на македонското општество, па токму затоа, клучно е сите засегнати страни да ги препознаат можностите, но и ризиците  во овие околности. Надлежните институции треба да ја промовираат финансиската инклузија на сите членови на општеството, како и да овозможуваат пристап до финансии преку развој и поддршка на каналите за алтернативно финансирање како што се истакнува и во извештаите на меѓународните финансиски институции, како што е ОЕЦД. Од друга страна пак, граѓаните треба да бидат свесни за своите краткорочни и долгорочни финансиски капацитети преку одбирање на соодветен извор на финансирање како што се традиционалните финансиски институции или небанкарските финансиски друштва. Финансиските институции мора да делуваат со највисоко ниво на етика и одговорност, применувајќи пофокусирана евалуација на кредитните способности на своите клиенти со цел тие да ги пресретнат краткорочните  потреби за финансиски средства на клиентите, и соодветно пресретнување на нивните обврски.

 

*Извор: Истражување на Асоцијацијата на финансиски друштва на Република Северна Македонија и НБРМ.

 

Повеќе информации за Асоцијацијата на финансиски друштва на Северна Македонија се достапни на веб страницата www.afd.mk

Сподели:

Потпишан меморандум за соработка помеѓу АФД и Прајваси

Со цел развој на финтек индустријата во Република Северна Македонија, подобрување на квалитетот на финтек услугите и промоција на најдобри стандарди на пракса, подигнување на јавната свесност за финансиските услуги, а во заложба за понатамошен развој и понатамошна соработка во иднина, АФД Асоцијација на Финансиски Друштва и Национално здружение за промоција на правото на заштита на личните податоци ПРАЈВАСИ, потпишаа Меморандум за Соработка, во кој се поставени основите на идната заедничка соработка. Предмет на овој Меморандум е уредување на соработката помеѓу страните и спроведување на взаемни активности на полето на: финтек, дигитализација, едукација на населението (финансиско описменување), меѓусебна промоција и учество во заеднички активности и проекти.

Развојот на технологијата, ја наметнува потребата за компаниите, посебно компаниите кои во своето работење ги имаат интегрирано современите технолошки достигнувања, да инвестираат во мерки и системи за заштита на личните податоци. Заштитата на личните податоци со донесувањето и стапувањето на регулативата на сила, која е целосно усогласена со европските закони, дополнително само добива на значење.

Преку соработката со Прајваси, АФД продолжува на патот кон остварување на своите цели за унапредување на работењето на небанкарските финансиски друштва и посебно вложување во стандардизација на финансиските услуги, истовремено создавајќи одговорна пракса со цел долгорочна соработка и позитивна оценка од страна на потрошувачите и институциите за регулирање на пазарот.

Целите за здружување на граѓаните во Прајваси е подигање на јавната свест  за заштита на личните податоци во Република Северна Македонија со промовирање на дијалог и дебати на теми од заеднички интерес, обуки и слично, споделување на идеи, како и развивање, појаснување и подобрување на легислативата од аспект на заштита на личните податоци но и поднесување барања и  застапување на субјектите на личните податоци пред надлежните органи за остварување на правото за заштита на личните податоци.

Асоцијацијата на финансиски друштва на Северна Македонија ги соединува компаниите за финансиска технологија, исто така позната како FinTech, и други организации кои работат надвор од банкарскиот сектор, давајќи финансиски услуги на жителите на Северна Македонија.

Сподели:

ЛЕТНА ЕДУКАЦИЈА СО АФД

Во рамките на заложбите за одговорно кредитирање и подигнување на јавната свесност за финансиските услуги како такви и нивните можности, Асоцијација на финансиски друштва на Северна Македонија спроведува финансиска едукација за потрошувачките кредити во рамките на проектот Летна Едукација со АФД.  Проектот Летна едукација со АФД има за цел финансиска едукација на потрошувачите и пошироката јавност и едукација за заштитата на потрошувачите при потрошувачките кредити.

Проектот ќе се спроведе преку едукативни активности на теми кои опфаќаат унапредување на финансиската едукација на граѓаните вклучително и Кодексот на добра пракса на АФД, кој обезбедува дополнителна заштита на интересите на корисниците на услугите од членовите на Асоцијацијата, насоки за фер комерцијална пракса и критеируми за професионална внимателност, во согласност со фер пазарните практики, добрата волја и принципите за одговорно кредитирање кои се општо прифатени кај небанкарската кредитна индустрија.

Едукацијата во рамки на АФД ќе се спроведе од страна на генералниот секретар и членките на АФД преку емитување на едукативни видеа.

Едукативните видеа ќе одговорат на темите кои се најактуелни и ги засегаат потрошувачите при подигнување на потрошувачки кредити и тоа:

  1. Сѐ што треба да знаете за финансиските друштва
  2. Што значи одговорно кредитирање?
  3. Што треба да знаеш пред да подигнеш потрошувачки кредит?
  4. Како да го отплатиш кредитот без задоцнување и како да се заштитиш доколку го надминеш договорениот рок на отплата на кредитот?
  5. Како да постапиш доколку имаш жалба или поплака на потрошувачки кредит?

Со оваа активност, Асоцијацијата останува на својата мисија за создавање на одговорна пракса, со цел долгорочна соработка и позитивна оценка од страна на потрошувачите и институциите за регулирање на пазарот, истовремено објаснувајќи ги на пошироката јавност различните можности што може да ги обезбедат финансиските друштва кои користат FinTech за развој на поединците и на општеството како целина.

Содржините ќе бидат објавени на порталот пари.мк, како и на веб страната и социјалните медиуми на Асоцијацијата на финансиски друштва на Северна Македонија.

www.afd.mk

Сподели:

Потпишан меморандум за соработка помеѓу АФД и Едулактика

Со задоволство ја објавуваме соработката помеѓу Асоцијацијата на финансиски друштва на Северна Македонија и Едулактика.

Брзите промени во светот на бизнисот, посебно со развојот на технологијата, ја наметнуваат потребата за компаниите и нивните вработени истите да ги дочекаат припремени и многу брзо да се адаптираат на промените и да се впуштат во нивна примена и контрола.

Преку соработката со Едулактика, АФД продолжува на патот кон остварување на своите цели за унапредување на работењето на небанкарските финансиски друштва и посебно вложување во развојот на човечкиот капитал, истовремено создавајќи одговорна пракса со цел долгорочна соработка и позитивна оценка од страна на потрошувачите и институциите за регулирање на пазарот.

Едулактика им овозможува на професионалците и бизнисите да растат поврзувајќи ги со знаење, идеи и можности преку поттикнување на промени и подобрување на знаењето со креирање на специјализирани обуки кои што одговараат на деловните потреби, а кои се пренесени од врвни експерти во своите области.

Асоцијацијата на финансиски друштва на Северна Македонија ги соединува компаниите за финансиска технологија, исто така позната како FinTech, и други организации кои работат надвор од банкарскиот сектор, давајќи финансиски услуги на жителите на Северна Македонија.

Сподели:

ИНТЕРВЈУ СО МАЈА КАДИЕВСКА ВОЈНОВИЌ, ФИНАНСИСКИ ЕКСПЕРТ И ПОРАНЕШЕН ВИЦЕ ГУВЕРНЕР НА НБРМ: Потребна е Стратегија за развој на финтек индустријата во Република Северна Македонија

1. Кој е уделот на небанкарскиот финансиски сектор во Република Северна Македонија?

Финансискиот сектор во Македонија е банкоцентричен, односно банките имаат доминантна позиција во него. Сепак, во последните неколку години доаѓа до промена во структурата во насока на зголемено учеството на задолжителните пензиски фондови, но и на останатите финансиски институции. Според податоците од последниот Извештај за финансиска стабилност од 2019 година на Народната банка, банките учествуваат со 81,4% во вкупните средства на финансискиот систем, а по нив, позначајно учество имаат задолжителните пензиски фондови со 11,2%. Друштвата за неживотното и за животното осигурување учествуваат со 2,3% и 1,2%, соодветно. Она што е евидентно во последните неколку години е растот на учеството на инвестициските фондови до 1,3% и на финансиските друштва до 0,6% од вкупните средства на финансискиот систем.

Извор: НБРСМ и пресметки на авторот

Доколку го анализираме само пазарот на кредити, трансформацијата којашто се случува во светски рамки не ја заобиколи ни домашната економија. Брзиот раст на алтернативното кредитирање надвор од традиционалните канали е особено изразено во последните неколку години. Растечката кредитна поддршка на населението и на фирмите од страна на финансиските друштва, кои се комплементарни на традиционалните кредитори – банките и штедилниците, укажува дека постои потреба за зголемување на степенот на финансиска интермедијација и финасиската вклученост во домашната економија. Нивната улога е особено изразена на сегментот на потрошувачки кредити, но не изостанува ни поддршката на микро и малите фирми. Бројот на кленти физички лица од 14.400 во 2015 година достигна околу 100.000 во 2019 година, а бројот на клиенти правни лица од 538 се зголеми на 686 во истиот период. Воедно, користењето на современите достигнувања во технологијата, односно на дигитални канали и нови бизнис модели од страна на голем дел од финансиските друштва преставува позитивен чекор за приклучување кон дигиталното време.

Првото интегрално истражување на овој сектор насловено како Финансиските друштва во Република Северна Македонија – Сектор во експанзија пред КОВИД-19 кризата, под покровителство на Асоцијацијата на финансиски друштва, покажа дека во последните години (2015-2019 година), активата и кредитите на финансиските друштва остварија раст за 4,7 пати, односно за 2,5 пати што е највисок раст во рамки на домашниот финансиски сектор. Финансиските друштва се значајни за пазарот на кредити, којшто покрај банките и штедилниците како традиционални кредитори, го сочинуваат и лизинг друштвата. Вкупните средства на небанкарските финансиски институции (НБФИ) кои даваат кредити (вклучително и финансиски лизинг) на крајот од 2019 година достигнаа 193 милиони евра, што е раст од 71,4% во однос на 2015 година. Двете третини од растот на средствата на НБФИ се должи на финансиските друштва, чиишто средства кумулативно се зголемија за 4,7 пати и достигнаа 67 милиони евра на крајот од 2019 година. Највисок годишен раст на активата на финансиските друштва е забележан во 2017 година (кога двојно се зголеми), а во 2018 и 2019 година продолжи годишниот раст со двоцифрени стапки од 31% и 52%, соодветно.

Улогата на финансиските друштва е значајна во поглед на зголемување на степенот на финансиска интермедијација. Во Република Северна Македонија, степенот на финансиска интермедијација мерен преку домашните кредити на приватниот сектор[1] е низок во споредба со земјите од Европската Унија (ЕУ), а во линија со земјите од регионот. На крајот од 2019 година, кредитите на приватниот сектор од домашните банки и НБФИ се 50,1% од БДП, што е далеку под просекот во ЕУ (околу 86% од БДП во 2019 година[2]). Кредитите на финансиските друштва достигнаа 0,7% од БДП во 2019 година (од 0,3% од БДП во 2015 година).

И покрај сѐ уште ниското учество во вкупната кредитна активност, брзиот раст на кредитите на финансиските друштва во последните години (за 2,5 пати од 2015 до 2019 година) укажува на висока кредитна побарувачка, односно на потреба за повисока финансиска вклученост на одредени слоеви на населението и малите фирми. Банките и покрај тоа што остануваат доминанти кредитори на приватниот сектор, во последните години имаат пад на учеството (од 97% во 2015 година, на 96,1% на крајот од 2019 година). Ова поместување во најголем дел го отсликува зголеменото учество на финансиските друштва на кредитниот пазар (0,7% во 2015 година, на 1,3% на крајот од 2019 година). Наспроти нив, штедилниците губат пазарен удел, а лизинг компаниите од 2017 година наваму, имаат умерен раст на поддршка на приватниот сектор. Бруто кредитите на финансиските друштва во последите три години имаат двоцифрен годишен раст, а на крајот од 2019 година достигнаа 74 милиони евра, што е 33,6% од вкупните кредити на приватниот сектор од страна на НБФИ.

2. Што покажуваат податоците за небанкарскиот финансиски сектор за 2020 година?

Извор: НБРСМ и пресметки на авторотПоследните податоци заклучно со крајот на 2020 година покажуваат на годишен раст на вкупните средства на останатите финансиски институции[3] (ОФИ) од 12,8%. Во рамки на ОФИ, највисок годишен раст имаат средствата на пензиските фондови (од 15,4%), а потоа и средствата на финансиските друштва (од 14,1%). Средствата на лизиг друштвата имаат годишен раст од 11,5%, додека на осигурителните друштва за 7,8%. Најнизок годишен раст во 2020 година има активата на инвестициските фондови од 3,7%.

Според статистиката на Народната банка[4], на крајот 2020 година вкупните средства на финансиските друштва се околу 5 милијарди денари, а најголем дел од активата или 89% се однесува на побарувањата од приватениот сектор. Кредитите одобрени на населението на крајот на 2020 година се околу 3,5 милијарди денари, додека кредитите одобрени на фирмите се околу 980 милиони денари. Споредено со крајот на 2019 година, кредитирањето на населението бележи двоцифрен раст од 24,3%, додека на фирмите е намалено за 4,6%. Ваквата динамика на кредитирање кај населението и покрај тоа што е забавена во однос на претходите три години, сепак укажува на задржана поддршка на овој сектор од страна на финансиските друштва во услови на Ковид-19 криза. Двоцифрениот годишен раст на кредитите на населението во 2020 година е остварен и покрај значајното нарушување на билансите во второто тримесечје од годината, кога финансиските друштва беа погодени од антикризната мерка на Владата. Сепак, податоците за намалено кредитирање на фирмите не се охрабрувачки и покажуваат на не-доволна поддршка на овој сектор.

Извор: НБРСМ и пресметки на авторот

Кредитирањето од страна на финансиските друштва ќе биде многу значајно во наредниот период. Во услови кога расположливиот доход на населението е намален, заради намалувања на плати, скратено работно време, отпуштања, намалени приливи од дознаки и сл., кредитната побарувачка во мали износи за потрошувачки цели има потенцијал да се зголеми. Ова го покажуваат и последните трендови на овој сегмент, односно побарувачката за кредити од финансиските друштва е значајно зголемена, и покрај фактор што е поскапа за разлика од банките. Затоа, финансиските друштва треба да се гледаат како интегрален дел од кредитниот пазар, од којшто бенефит имаат домаќинствата и целата економија.

3.Каде ја гледате иднината на FinTech во Северна Македонија?

Нашата земја мора да се вклучи на новото дигитално време и мора да ги искористи предностите коишто ги нуди современата технологија. Според мене, она што треба да се направи и спроведе во најкус период е Стратегија за развој на финтек индустријата во Република Северна Македонија. Во неа треба да се почне од дефинирање на јасни цели, а тоа е дека FinTech-от влијае на зголемување на финансиската инклузија на населението, го подобрува пристапот до финансии и за микро, малите и средни претпријатија, го зголемува протокот на парите во економијата или со еден збор ја зголемува вкупната моќ на економијата. Воедно, работењето на финтек компаниите ја зголемува конкуренцијата и ги поттикнува иновациите во рамки на традиционалните даватели на финансиски услуги, а иновациите се својствено дефлаторни, односно имаат пониски цени на финансиските производи и услуги. Од влезот на FinTech-от сите ќе имаме полза.

FinTech-от ќе биде “новата нормала” за кајшто сите засегнати страни, тука мислам на бизнисот, финансиските институции, регулаторите, пошироката јавност, треба да градат капацитети за нејзино прифаќање. Дека расте свесноста за FinTech во нашата земја, покажува физибилити-студијата од Анкетата за развој на финтек-секторот (Анкетата) во земјата спроведена од Народната банка, во рамките на проект поддржан од Европскиот фонд за Југоисточна Европа (ЕФСЕ). Според резултатите, сите испитаници (220) го разбираат значењето на финтекот за економијата и речиси сите (89%) ја оправдуваат потребата за развој на финтек-секторот.

Традиционалниот финансиски сектор кај нас е спор во имплементација на новините, но сметам дека сѐ повеќе ќе ги користи можностите на финтек услугите со цел да се приближи поблиску до клиентите. Охрабрува фактот што во Анкетата висок процент или 72% од домашните банки и останатите небанкарски институции кажале дека имаат иницијативи за дигитална трансформација, а 58% дека развиваат финтек производи и услуги (највеќе банките). Од новите технологии, најзастепена е автоматизацијата, по што следат иновациите во плаќањата и анализите со користење на големи бази податоци (англ. Big data analytics). Традиционалните финансиски институции како ограничувачки фактори за дигитална трансформација на прво место ја наведуваат регулативата, половината сметаат дека пазарот не е доволно голем да ја оправда инвестицијата, а помалку од половина (40%) сметаат дека постои отсуство на капацитет или талент за спроведување. Недостатокот на финансиски средства е поизразен кај небанкарските институции во однос на банките, додека релативно помал број на испитаници (20-30%) се согласуваат дека отпорот од страна на менаџментот е предизвик.

Она што изненадува е сѐ уште ниската соработка на постојните даватели на финансиски услуги со ИТ компаниите или со финтек претприемачките компании. Оваа соработка во иднина треба да се зајакне преку партнерства, заедничи вложувања и слични форми на здружување. Воедно, мнозинството од испитаниците од групата инкубатори, акселератори и потенцијални инвеститори (71%) сметаат дека државата треба да ги поттикне инвестициите во потенцијални финтек-компании. Фонд за иновации и технолошки развој би требало да биде решение, кое во иднина би го олеснило процесот на финансирање на малите бизниси со иновативни решенија. Истите сметаат дека со донесување на националната стратегија, повеќе кредитни линии би биле на располагање за малите бизниси со иновативни идеи и за традиционалните финансиски институции доколку тие поттикнуваат иновативни решенија.

Отворено банкарство во Северна Македонија е уште еден сегмент којшто треба да се заврши. За тоа потребно е да се спроведат најдобрите практики и регулативи од европските земји. Нашата регулатива, односно Законот за платежни услуги и платни системи треба веднаш да се донесе, со што ќе се овозможи отворено банкарство и влез на нови деловни субјекти (Third Party Providers).

Сепак, и во оваа фаза нашите банки не се пасивни и веќе преземаат активности за отворање на нивните ИТ системи со нови интерфејси и модули за интеракција со клиенти и надворешни компании.

Дигиталната трансформација на финансиите треба да биде пратена од регулаторите. Воедно потребна е поголема соработна помеѓу регулаторите и финтек индустријата. Ова јасно го покажува годишното истражување Финансиските друштва во Република Северна Македонија – Сектор во експанзија пред КОВИД-19 кризата во коешто беше спроведена Анкета на мислењето на финансиските друштва во однос на неколку значајни сегменти. Според финансиските друштва потребно е регулаторите да покажат отвореност за соработка со преставниците и двигателите на FinTech-от во нашата земја. Перцепцијата на преставниците на секторот е дека постои ниска вклученост на финтек индустријата во создавањето на нова регулатива којашто е значајна за секторот; ниска е отвореноста на законодавецот и регулаторите за дијалог, консултации и соработка; регулативата за финтек индустријата не е предвидлива и стабилна на долг рок; ниска е соработка со банкарскиот сектор, кога станува збор за транспарентност и развојот на целиот финансиски сектор; и ниска е хармонизацијата на домашната регулатива за финтек индустијата со другите Балкански земји. Двигателите на FinTech-от во нашата земја се подготвени да ја понудат својата експертиза и знаење која ја носат од меѓународни, европски пазари при креирањето на стратегиите за FinTech.

Покрај креирање на регулатива којашто ќе овозможи развој на FinTech во нашата држава, потребно е регулаторите да се спремаат за новото време. Влезот на FinTech-от има бенефити за економијата, но ја изложува и на ризици. Висок процент од испитаниците во Акетата сметаат дека најголем ризик е можноста за сајбер напади, финансиски криминал и перење на пари. Затоа е потребно интегриран пристап на сите регулатори во сите области со цел да се минимизираат ризиците.

И за крај, за да населението ја прифати дигиталната транформација на финансиите потребно е да има финансиска и дигитална писменост. Едукација за финансии и за користење на ИТ технологијата треба да има уште во основно училиште, а за останатите старосни групи поддршката треба да ја обезбедат давателите на финансиски услуги. Генерално, треба да настојуваме да го зголемување на квалитетот на образование кон новото време, и да ги задржиме младите во економијата, кои се нашите таленти и иден потенцијал за економски раст!

 

Референци:

[1] Приватниот сектор се однесува на нефинансиските друштва (фирми/правни лица) и домаќинствата (население/физички лица).
[2] Извор: Светска банка
[3] Во останатите финансиски институции се вклучени: инвестициските фондови, пензиските фондови, осигурителните друштва, друштвата за управување со инвестициските фондови и друштвата за управување со пензиските фондови, финансиските друштва и друштвата даватели на финансиски лизинг.
[4] Се однесува на статистиката на ОФИ, достапна на НБРМ веб https://www.nbrm.mk/ns-newsarticle-bilans-i-pregledi-na-finansiskite-institucii-kvartalni-podatoci.nspx

 

Сподели: